สงสัยว่าเด็กเป็นโรคสมาธิสั้นหรือไม่


พญ.เพียงทิพย์ หังสพฤกษ์
จิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น โรงพยาบาลมนารมย์

สงสัยว่าเด็กเป็นโรคสมาธิสั้นหรือไม่

ถ้าคุณเป็นผู้ต้องดูแลเด็กในวัยเรียนอายุประมาณ 7-12 ปี และสงสัยว่าเด็กที่คุณกำลังดูแลอยู่อาจมีปัญหาจากสมาธิบกพร่อง รอคอยได้ยากหรือเคลื่อนไหวมากเกินไป คุณอาจจะให้เด็กๆ ที่คุณสงสัยอ่านและตอบคำถามเหล่านี้อย่างตรงไปตรงมา เพื่อที่จะได้รู้ว่าจะช่วยเหลือเขาได้ถูกต้องอย่างไร ถ้าเขาเป็นโรคสมาธิสั้น...


คุณเป็นโรคสมาธิสั้นหรือไม่ (หมายถึงเด็ก)

ความหมาย
1. วอกแวก = มีปัญหาในการจดจ่อกับสิ่งใดสิ่งหนึ่งอย่างเดียว
2. เคลื่อนไหวมากเกินไป = มีปัญหาในการอยู่นิ่งๆ
3. หุนหันพลันแล่นใจร้อน = มักจะทำอะไรโดยไม่ทันได้คิด
4. ไม่มีสมาธิไม่จดจ่อ = มีปัญหาในการเอาใจใส่ให้ความใส่ใจ
จงเลือกข้อที่ตรงกับลักษณะของคุณ



ถ้าคุณมีลักษณะเหล่านี้ ก็ควรจะคุยกับผู้ใหญ่ที่รู้จักเพื่อช่วยกันหาวิธีแก้ปัญหาของคุณนะคะ เด็กที่มีปัญหาหลายข้ออย่างต่อเนื่อง และทำให้เกิดผลเสียในชีวิตประจำวัน เช่น ทำให้คนรอบข้างไม่ชอบ ถูกผู้ใหญ่ดุบ่อยๆ หรือทำให้ผลการเรียนไม่ดีเท่าที่ควร ก็อาจจะเข้าข่ายเป็นโรคสมาธิสั้นได้ ซึ่งควรไปปรึกษาแพทย์ เพื่อที่จะได้รักษาให้ถูกต้องต่อไปค่ะ นักวิทยาศาสตร์ทางการแพทย์พบว่าสาเหตุที่เด็กที่เป็นโรคสมาธิสั้น มีอาการแบบนั้นก็เพราะว่ามีความผิดปกติของสารสื่อนำประสาท ซึ่งทำหน้าที่ส่งข้อมูลจากเซลล์ประสาทตัวหนึ่งไปยังอีกตัวหนึ่ง จึงทำให้สมองบางส่วนที่ทำหน้าที่สร้างความเอาใจใส่และทำหน้าที่ยับยั้งหรือ เบรคให้คนเราเคลื่อนไหวช้าลง ทำงานไม่ดีเท่าที่ควรแต่เด็กที่มีอาการเหล่านี้ไม่ได้มีสติปัญญาแตกต่างจาก เด็กทั่วไป


ยา

เด็กหลายคนที่เป็นโรคสมาธิสั้นจะได้รับประทานยาเพื่อช่วยให้มีความใส่ใจได้ และสามารถควบคุมตัวเองให้ช้าลงได้ คุณจะได้มีผลการเรียนที่ดีขึ้น ความประพฤติที่ดีขึ้น และความสัมพันธ์กับคนรอบข้างดีขึ้นค่ะ เด็กส่วนมากมักจะไม่มีอาการข้างเคียงที่เกิดจากยา แต่ก็มีเด็กบางคนที่กินยาแล้วอาจจะมีผลข้างเคียงได้ ซึ่งถ้าคุณทานยาอะไรก็ตาม แล้วมีอาการผิดปกติ คุณก็ควรจะพูดคุยกับแพทย์ที่จ่ายยาให้คุณ เพื่อที่เขาจะได้ช่วยเหลือคุณ
สิ่งที่คุณควรจะสังเกตตัวเองหลังจากการทานยามีดังต่อไปนี้
1. ระยะเวลาที่สามารถเอาใจใส่จดจ่อสิ่งที่ไม่ชอบได้นานขึ้น
2. ความวอกแวกลดลง
3. ทำงานที่ได้รับมอบหมายได้ครบถ้วน
4. ควบคุมพฤติกรรมและอารมณ์ตัวเองได้ดีขึ้น
5. นอนหลับยากหรือไม่
6. ปวดหัวหรือไม่
7. ปวดท้องหรือไม่
8. เบื่ออาหารหรือไม่

มารู้จักโรคสมาธิสั้นกันอีกนิด

โรคสมาธิสั้น หมายถึงโรคที่เป็นปัญหาของการควบคุมตนเองไม่ได้ ซึ่งจะต้องเป็นมาตั้งแต่เด็ก โดยจะมีอาการหลัก คือ ควบคุมสมาธิไม่ได้ ส่วนจะมีอาการซนอยู่ไม่นิ่งและหุนหันพลันแล่นด้วยหรือไม่ก็ได้ แล้วแต่ว่าเป็นชนิดเหม่อลอยหรือชนิดซน ส่วนมากชนิดเหม่อลอยจะพบในเด็กผู้หญิง และชนิดซนจะพบในเด็กผู้ชาย แต่ก็ไม่เสมอไป สาเหตุของโรคนี้ในปัจจุบันเท่าที่ทราบก็คือ เกิดจากระดับของสารสื่อประสาทในสมอง คือ นอร์อีพิเนฟฟรีน และโดปามีนในสมอง บริเวณผิวสมองส่วนหน้าของสมองส่วนหน้า (พรีฟรอนทอลคอร์เท็กซ์) สไตเอตรัม และนิวเคลียสแอ็กคัมเบ็นส์ของคนที่เป็นโรคสมาธิสั้น มีน้อยกว่าปกติ ดังนั้นการรักษาที่ตรงจุดก็คือการให้ยาที่ช่วยเพิ่มระดับสารสื่อประสาทดัง กล่าวที่สมองส่วนนี้ให้เพิ่มขึ้นเป็นปกติได้ ซึ่งในปัจจุบันยาที่ได้รับการยอมรับในวงการแพทย์ว่ารักษาโรคสมาธิสั้นได้ ผลดีที่สุดมีอยู่สองกลุ่มคือ
1. ยากระตุ้นประสาท
ปัจจุบันชนิดที่มีอยู่ในประเทศไทย ได้แก่ เม็ททิลเฟนนิเดท ซึ่งออกฤทธิ์จับกับตัวรับโดปามีน ทำให้ระดับของโดปามีน โดยเฉพาะที่บริเวณผิวสมองส่วนหน้าของสมองส่วนหน้า ซึ่งทำหน้าที่เกี่ยวกับการวางแผน การรับรู้เวลาและการควบคุมอารมณ์ ทำงานได้ดีขึ้น
2. ยาที่ไม่กระตุ้นประสาท
ได้แก่ อะโทม็อกซีทีน ซึ่งออกฤทธิ์โดยห้ามการเก็บกลับของสารสื่อประสาท นอร์อีพิเนฟฟรีน แล้วทำให้มี นอร์อีพิเฟฟรีนและโดปามีนเพิ่มขึ้นได้ที่ผิวของสมองส่วนหน้าได้เช่นกัน

ต่อไปนี้เป็นข้อเท็จจริงเกี่ยวกับยารักษาสมาธิสั้นที่พ่อแม่และเด็กๆ ควรรู้ค่ะ
1. ยารักษาสมาธิสั้นเป็นยากระตุ้นสมองให้ตื่นตัว ไม่ใช่ยากดประสาท ดังนั้นเด็กจะรับรู้สิ่งต่างๆ ได้ดีขึ้น ไม่ได้ซึมลง ถ้าซึมลงต้องกลับไปปรึกษาแพทย์ เพราะแสดงว่ายานั้นมีผลข้างเคียงหรือขนาดของยาที่กินไม่เหมาะกับลูกของคุณ แพทย์จะได้เปลี่ยนยาหรือปรับขนาดยาให้เหมาะสม
2. ยารักษาสมาธิสั้นในขนาดที่สูงเกินไปสำหรับเด็ก จะทำให้เด็กเบื่ออาหาร นอนหลับยาก หรือมีผลข้างเคียงอื่นๆ ได้ ซึ่งถ้ายังกินยานั้นต่อไปในขนาดเดิมก็จะตามมาด้วยปัญหาตัวผอมและตัวเตี้ยได้ จริง ดังนั้น คุณจึงต้องรีบแจ้งแพทย์เพื่อแพทย์จะได้ลดขนาดยาลงให้เด็กทานอาหารได้เป็น ปกติ หรือถ้าจำเป็นต้องให้ยานั้นในขนาดเดิม แพทย์ก็จะให้ยากระตุ้นให้อยากอาหารมากขึ้นทานไปด้วยกัน เพื่อแก้ไขผลข้างเคียงนั้นได้ค่ะ เพราะตัวยาเพิ่มสมาธิเองไม่ได้ทำให้เด็กตัวเล็ก แต่การที่เด็กบางคนตัวเตี้ยเกิดจากการที่เด็กทานอาหารน้อยลงเป็นเวลานานโดย ไม่ได้แก้ไข ซึ่งน้อยคนที่จะให้ลูกทานยาโดยไม่พาไปพบแพทย์ ดังนั้นแพทย์จะวัดส่วนสูง และชั่งน้ำหนักตัวทุกครั้งอยู่แล้ว จึงสามารถรู้ได้ว่าเมื่อไหร่ที่การเจริญเติบโตเริ่มมีปัญหาต้องแก้ไขอย่างไร


ถ้าผู้ปกครอง เด็กๆ และคุณครูต้องการให้หมอเขียนบทความอะไรเกี่ยวกับเรื่องสมาธิสั้นสามารถส่งอี เมล์มาที่โรงพยาบาลมนารมย์นะคะ ทีมงานของเราจะพยายามให้สิ่งที่เป็นประโยชน์เท่าที่เวลาจะมีค่ะ